Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, ngành đo lường Việt Nam đang tiến hành một cuộc cải cách mạnh mẽ, hướng đến việc hiện đại hóa, thống nhất và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Đây là bước đi quan trọng để nâng cao chất lượng và năng suất lao động, đồng thời giúp các doanh nghiệp Việt Nam tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Mặc dù lĩnh vực đo lường thường được coi là một ngành kỹ thuật xa lạ, nhưng thực tế nó đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong mọi giao dịch kinh tế, khoa học và công nghệ. Hoạt động đo lường không chỉ đảm bảo tính công bằng trong thương mại mà còn giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển bền vững. Chính vì vậy, ngành đo lường đang được Bộ Khoa học và Công nghệ cùng với Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (STAMEQ) cải cách quyết liệt nhằm đồng bộ hóa hoạt động đo lường trong nước và tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.
Trong những năm gần đây, hoạt động đo lường ở Việt Nam đã đạt được những bước tiến lớn. Hệ thống pháp lý liên quan đến đo lường đã được xây dựng tương đối đầy đủ, với 1 luật, 6 nghị định và 14 thông tư, tạo ra một khung pháp lý ổn định cho các hoạt động đo lường trên toàn quốc. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật đo lường của Việt Nam cũng đã có sự phát triển mạnh mẽ. Tính đến cuối năm 2025, đã có 51 chuẩn đo lường quốc gia được phê duyệt, và hơn 8.000 chuẩn công tác đã được chứng nhận, bảo đảm sự chính xác và nhất quán trong các phép đo. Hệ thống mạng lưới kiểm định và chứng nhận cũng hoạt động hiệu quả với hàng trăm tổ chức dịch vụ thực hiện kiểm định hơn 10 triệu phương tiện đo mỗi năm, góp phần làm rõ minh bạch các giao dịch thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Tuy nhiên, Luật Đo lường năm 2011, dù đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hoạt động đo lường tại Việt Nam, vẫn bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế số và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng cao, luật này chưa kịp thích ứng với những thay đổi mới. Nó chưa tập trung đủ vào vai trò trung tâm của doanh nghiệp, thiếu các cơ chế pháp lý hỗ trợ chuyển đổi số, và không phản ánh đầy đủ các đòi hỏi về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đo lường. Hơn nữa, một số quy định về thanh tra, kiểm tra nhà nước vẫn còn phức tạp và chưa thật sự phù hợp với thực tiễn.
Trước tình hình đó, ngành đo lường Việt Nam đã triển khai Đề án theo Quyết định số 996/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhằm cải cách toàn diện hoạt động đo lường, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Đến nay, đã có hơn 45.000 doanh nghiệp được hỗ trợ, đạt hơn 91% kế hoạch đề ra, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động đo lường trên toàn quốc. Không chỉ dừng lại ở việc phát triển hạ tầng kỹ thuật, ngành đo lường còn đặc biệt chú trọng đến hoạt động so sánh liên phòng – phương pháp quan trọng giúp đảm bảo tính tương đương giữa các phép đo thực hiện tại các phòng thử nghiệm khác nhau, theo các tiêu chuẩn quốc tế.
Nhận thức rõ yêu cầu phải đổi mới, ngành đo lường đang chuẩn bị sửa đổi Luật Đo lường theo hướng hiện đại và linh hoạt hơn. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống pháp lý lấy doanh nghiệp và người tiêu dùng làm trung tâm, đồng thời đáp ứng được yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Trong một hội thảo gần đây, các chuyên gia đã nhấn mạnh việc cần thiết đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tinh gọn cơ chế kiểm tra, thanh tra để thúc đẩy hoạt động đo lường thực tế và hiệu quả hơn.
Mặt khác, ngành cũng đặt mục tiêu dài hạn đến năm 2030, Việt Nam sẽ nằm trong nhóm 45 quốc gia dẫn đầu về hạ tầng chất lượng, với việc xây dựng và áp dụng nhiều tiêu chuẩn quốc gia hài hòa với quốc tế. Một phần lớn kết quả đánh giá sự phù hợp sẽ được công nhận quốc tế, góp phần tăng cường sự tin cậy trong các giao dịch thương mại quốc tế.
Các Sở Khoa học và Công nghệ tại các địa phương cũng đã tích cực tham gia vào công tác tuyên truyền và phổ biến các quy định pháp luật về đo lường, đồng thời phối hợp sửa đổi các quy định quản lý đo lường ở cấp địa phương, nhằm bảo đảm sự thống nhất và hiệu quả trong việc thực thi pháp luật trên toàn quốc.
Tầm quan trọng của đo lường đối với nền kinh tế – xã hội không chỉ thể hiện ở việc đảm bảo tính chính xác trong các phép đo đơn giản mà còn là yếu tố thúc đẩy nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo dựng uy tín cho sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Khi hệ thống đo lường được hiện đại hóa và tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp trong nước sẽ có cơ hội dễ dàng tiếp cận các thị trường quốc tế, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và cạnh tranh công bằng với hàng hóa nhập khẩu.
Trong bối cảnh nền kinh tế số và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc thống nhất hoạt động đo lường theo thông lệ quốc tế không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật mà còn là một nhiệm vụ chiến lược quan trọng. Đây sẽ là yếu tố quyết định giúp Việt Nam tiến xa hơn trên bản đồ chất lượng toàn cầu. Với những nỗ lực trong việc hoàn thiện khung pháp lý, phát triển chuẩn đo lường quốc gia và đẩy mạnh hợp tác quốc tế, ngành đo lường đang góp phần xây dựng một nền kinh tế minh bạch, chính xác và bền vững trong tương lai.
