Quá trình cơ giới hóa đang làm thay đổi sâu sắc diện mạo sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng trồng lúa trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng.
Máy gặt đập liên hợp ngày càng được sử dụng phổ biến nhờ khả năng thực hiện đồng thời các công đoạn gặt, đập và làm sạch hạt, giúp rút ngắn thời gian thu hoạch, giảm tổn thất sau thu hoạch và tiết kiệm chi phí lao động. Tuy nhiên, cùng với hiệu quả kinh tế rõ rệt, loại thiết bị này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn lao động nếu không được thiết kế, kiểm soát và vận hành đúng quy định.
Thực tế tại một số địa phương cho thấy đã xảy ra các vụ tai nạn liên quan đến máy gặt đập liên hợp, chủ yếu do người vận hành tiếp xúc với bộ phận chuyển động không được che chắn đầy đủ, xử lý sự cố khi máy chưa ngắt nguồn động lực hoặc do máy hoạt động trên địa hình không ổn định. Bên cạnh đó, thị trường còn xuất hiện các sản phẩm nhập khẩu hoặc lắp ráp không đồng bộ, thiếu tài liệu kỹ thuật rõ ràng, gây khó khăn cho công tác quản lý và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Trước yêu cầu cấp thiết đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành QCVN 90:2025/BNNMT nhằm thiết lập các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc về an toàn đối với máy gặt đập liên hợp được sản xuất, nhập khẩu và lưu thông tại Việt Nam. Với tư cách là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, văn bản này có hiệu lực bắt buộc áp dụng, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra chất lượng, chứng nhận hợp quy và giám sát thị trường.
Nội dung của quy chuẩn tập trung vào việc bảo đảm an toàn cơ khí và an toàn vận hành. Các bộ phận chuyển động như trục quay, dây đai, bánh răng, dao cắt và cơ cấu truyền động phải được che chắn hoặc bố trí sao cho hạn chế tối đa nguy cơ người vận hành tiếp xúc trực tiếp trong quá trình làm việc. Kết cấu tổng thể của máy phải bảo đảm độ bền và ổn định khi vận hành trên địa hình đồng ruộng phức tạp, giảm nguy cơ lật hoặc mất kiểm soát. Những yêu cầu này phù hợp với thông lệ quốc tế về an toàn máy nông nghiệp, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc loại trừ hoặc giảm thiểu rủi ro ngay từ khâu thiết kế.
Quy chuẩn cũng đặt ra yêu cầu đối với hệ thống điều khiển và cảnh báo. Các cơ cấu điều khiển phải được bố trí hợp lý, dễ nhận biết và thao tác, đồng thời bảo đảm tầm nhìn cần thiết cho người vận hành. Hệ thống cảnh báo và hướng dẫn phải rõ ràng, giúp người sử dụng nhận biết tình huống nguy hiểm và phản ứng kịp thời. Trong quá trình bảo dưỡng, máy phải có cơ cấu cho phép ngắt hoặc khóa nguồn năng lượng để tránh khởi động ngoài ý muốn, bảo vệ an toàn cho người thực hiện sửa chữa.
Một điểm quan trọng khác là yêu cầu thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường. Máy gặt đập liên hợp phải được kiểm tra theo phương pháp quy định nhằm chứng minh đáp ứng các tiêu chí an toàn. Việc chứng nhận hợp quy không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là bước sàng lọc kỹ thuật, bảo đảm sản phẩm lưu thông đạt mức an toàn tối thiểu theo quy định của Nhà nước.
Việc áp dụng QCVN 90:2025/BNNMT mang lại lợi ích thiết thực cho nhiều bên. Đối với người nông dân và đơn vị dịch vụ thu hoạch, quy chuẩn giúp giảm nguy cơ tai nạn, tăng độ tin cậy và tuổi thọ thiết bị. Đối với doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu, đây là cơ sở để nâng cao chất lượng sản phẩm, củng cố uy tín và đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ. Về phía cơ quan quản lý, quy chuẩn tạo công cụ pháp lý rõ ràng để kiểm soát thị trường và bảo vệ quyền lợi người sử dụng.
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang hướng hiện đại, quy mô lớn và ứng dụng công nghệ cao, việc gắn cơ giới hóa với bảo đảm an toàn lao động là yêu cầu không thể tách rời. QCVN 90:2025/BNNMT vì vậy không chỉ là một văn bản kỹ thuật, mà còn là bước đi quan trọng nhằm xây dựng môi trường sản xuất nông nghiệp an toàn, chuyên nghiệp và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.
