Tối 5/12, tại Nhà hát Hồ Gươm (Hà Nội), Giải thưởng Khoa học Công nghệ VinFuture 2025 đã chính thức vinh danh những công trình khoa học xuất sắc nhất vì những đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu và phát triển vaccine HPV, một bước đột phá có khả năng ngăn ngừa hàng triệu ca ung thư cổ tử cung và nhiều loại ung thư khác trên toàn cầu.
Đây được coi là một trong những tiến bộ y học quan trọng nhất trong thế kỷ 21, có tác động sâu rộng đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu.
Giải thưởng này đã được trao cho nhóm bốn nhà khoa học gồm TS. Douglas R. Lowy, TS. John T. Schiller, TS. Aimée R. Kreimer và GS. Maura L. Gillison từ Hoa Kỳ, nhờ vào những khám phá về virus papilloma ở người (HPV) và sự phát triển của các loại vaccine hiệu quả cao, đặc biệt trong việc phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Những nghiên cứu nền tảng của TS. Lowy và TS. Schiller về protein capsid của virus đã dẫn đến sự phát triển của vaccine HPV, giúp ngăn ngừa hàng triệu ca ung thư cổ tử cung, đặc biệt ở các quốc gia đang phát triển. Tiếp theo đó, phác đồ tiêm chủng liều đơn của TS. Kreimer, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị, đã mở rộng khả năng tiếp cận vaccine đến người dân khắp nơi.
Cùng với những tiến bộ trong phòng thí nghiệm, GS. Gillison và TS. Kreimer đã xác định được mối liên hệ giữa HPV và ung thư vùng đầu-cổ, một loại ung thư đang gia tăng và có thể giảm thiểu nhờ vào việc tiêm vaccine HPV. Thành tựu của nhóm nghiên cứu này không chỉ đang cứu sống hàng triệu người mà còn sẽ tiếp tục phát huy tác dụng trong nhiều thập kỷ tới, giúp giảm bớt gánh nặng ung thư trên toàn cầu.
Ngoài Giải thưởng Chính, VinFuture 2025 còn trao ba giải đặc biệt, mỗi giải trị giá 500.000 USD, nhằm vinh danh những nhà khoa học xuất sắc trong các lĩnh vực mới, nhà khoa học nữ, và những nghiên cứu đến từ các quốc gia đang phát triển. Giải Đặc biệt VinFuture dành cho Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển được trao cho GS. María Esperanza Martínez-Romero từ Mexico, người có những đóng góp quan trọng trong nghiên cứu về sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định nitơ cộng sinh trong các hệ sinh thái nhiệt đới. Những phát hiện của bà về các loài Rhizobium mới đã giúp mở rộng hiểu biết về phân loại vi sinh vật và tương tác cây-vi sinh trong nông nghiệp, có tác động sâu rộng đến nông nghiệp bền vững.
Giải thưởng cũng vinh danh GS. Mary-Claire King từ Hoa Kỳ, người phát hiện ra gen BRCA1 liên quan đến nguy cơ ung thư vú và buồng trứng, một phát hiện đặt nền tảng cho các chương trình tầm soát, xét nghiệm di truyền và phương pháp điều trị cá thể hóa. Còn Giải Đặc biệt VinFuture dành cho Nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới đã được trao cho một nhóm các nhà khoa học từ Hoa Kỳ, Đức, Pháp, những người đã đổi mới cách thức phát triển các loại cây trồng lai có khả năng tự nhân giống, giúp cải thiện năng suất cây trồng, giảm chi phí và thúc đẩy an ninh lương thực bền vững.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, trong phát biểu tại lễ trao giải, đã nhấn mạnh rằng chủ đề "Cùng vươn mình - Cùng thịnh vượng" của Giải thưởng VinFuture năm nay là một lời kêu gọi toàn cầu về sự phát triển, hợp tác, và sẻ chia để tạo cơ hội cho mọi quốc gia và mọi người dân. Đây cũng là tinh thần mà giải thưởng này mang đến, giúp vượt qua giới hạn tri thức và thúc đẩy hợp tác toàn cầu vì lợi ích chung của nhân loại.
Trong suốt 5 mùa giải qua, Giải thưởng VinFuture đã trở thành một sự kiện khoa học quan trọng, nơi các nhà khoa học, doanh nhân và nhà hoạch định chính sách có thể đối thoại và chia sẻ những ý tưởng, từ đó tạo ra những cách tiếp cận và mô hình hợp tác mới. Hơn 6.000 đề cử từ gần 110 quốc gia đã gửi về trong suốt 5 năm qua, và 48 nhà khoa học kiệt xuất đã được vinh danh. Những người này không chỉ tiên phong trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch, công nghệ sinh học, mà còn mở ra hướng đi mới cho các ngành khoa học quan trọng khác như vật liệu mới, y học chính xác, và an ninh lương thực.
Giải thưởng VinFuture 2025 không chỉ là sự công nhận đối với những đóng góp lớn lao trong lĩnh vực khoa học mà còn là một dấu mốc quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác toàn cầu và cải thiện đời sống của hàng triệu người trên thế giới.
