Ngày 1 tháng 10 năm 2025, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (gọi tắt là Luật KHCN&ĐMST) chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc phát triển khoa học công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.
Với mục tiêu tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi, thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghệ, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, luật này sẽ là nền tảng để Việt Nam tiến bước mạnh mẽ trong việc xây dựng nền kinh tế số và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực KHCN.
Khung Pháp Lý Mới Cho Khoa Học, Công Nghệ Và Đổi Mới Sáng Tạo
Luật KHCN&ĐMST 2025 được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghệ mới, đặc biệt là các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, blockchain và các công nghệ tiên tiến khác. Luật này không chỉ thiết lập các yêu cầu về nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ, mà còn khuyến khích các hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nhằm giải quyết các vấn đề cấp bách của đất nước và nâng cao khả năng cạnh tranh toàn cầu.
Một trong những điểm nổi bật của Luật KHCN&ĐMST là việc xây dựng hệ thống quản lý khoa học và công nghệ minh bạch, hiện đại, đảm bảo tính hiệu quả trong việc triển khai các dự án nghiên cứu và ứng dụng. Luật quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp và cá nhân trong việc phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ.
Chuyển Đổi Số Và Thúc Đẩy Đổi Mới Sáng Tạo
Trong thời đại của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia. Luật KHCN&ĐMST 2025 đã chú trọng đến việc hỗ trợ các doanh nghiệp, đặc biệt là các startup công nghệ, trong việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng sáng tạo. Luật này cũng đặt ra các cơ chế khuyến khích hợp tác giữa các tổ chức nghiên cứu, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, từ đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi số tại các ngành kinh tế.
Một điểm đặc biệt của Luật KHCN&ĐMST là việc quy định cơ chế tài chính hỗ trợ các dự án nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn lực tài chính để thúc đẩy các sáng tạo công nghệ. Các hình thức như quỹ đầu tư nghiên cứu, miễn giảm thuế cho các doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển sản phẩm công nghệ cao, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các công nghệ chiến lược, phục vụ cho các ngành công nghiệp mũi nhọn của Việt Nam.
Quản Lý Khoa Học Công Nghệ Và Đổi Mới Sáng Tạo: Chuyển Hướng Từ “Quản Lý Nhà Nước” Sang “Quản Lý Thị Trường”
Luật KHCN&ĐMST 2025 không chỉ tập trung vào các hoạt động nghiên cứu và sản xuất mà còn nhấn mạnh đến việc chuyển từ mô hình "quản lý nhà nước" sang mô hình "quản lý thị trường", đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này có nghĩa là việc phát triển và ứng dụng các công nghệ sẽ dựa vào sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu, trong khi nhà nước đóng vai trò hỗ trợ, điều phối và thiết lập các chính sách khuyến khích. Quy trình cấp phép, chuyển nhượng công nghệ, và triển khai các dự án nghiên cứu, phát triển sẽ được đơn giản hóa, minh bạch và hiệu quả hơn.
Chính sách quản lý này sẽ giúp hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D centers) tại các khu công nghệ cao, khu công nghiệp sáng tạo, nơi có thể phát triển những sản phẩm và dịch vụ sáng tạo phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Hệ thống các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu sáng tạo tại các khu vực này sẽ tạo ra những môi trường thuận lợi, hỗ trợ việc thử nghiệm các sản phẩm mới, từ đó thúc đẩy việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào đời sống xã hội.
Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực Chất Lượng Cao
Một yếu tố quan trọng để Luật KHCN&ĐMST 2025 đạt được mục tiêu của mình là phải đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Luật quy định các chính sách thúc đẩy việc đào tạo nhân tài khoa học công nghệ, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến, nghiên cứu và phát triển. Các trường đại học và viện nghiên cứu sẽ được khuyến khích đầu tư vào các chương trình đào tạo nghiên cứu sinh, thạc sĩ và tiến sĩ trong các ngành công nghệ mũi nhọn.
Ngoài ra, luật cũng tạo điều kiện để thu hút các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế đến làm việc tại Việt Nam, nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nhân lực trong nước. Điều này sẽ giúp Việt Nam không chỉ hội nhập tốt vào nền kinh tế toàn cầu mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư và các công ty công nghệ lớn trên thế giới.
Kết Luận: Cơ Hội và Thách Thức
Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 là một bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế số của Việt Nam. Với các quy định rõ ràng, mạnh mẽ và đổi mới, luật này không chỉ tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp và cộng đồng khoa học mà còn giúp Việt Nam có thể phát triển mạnh mẽ trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến.
Tuy nhiên, việc thực thi và triển khai các chính sách này sẽ đòi hỏi sự đồng lòng và nỗ lực từ tất cả các bên liên quan, đặc biệt là từ phía các doanh nghiệp, các nhà khoa học và các cơ quan nhà nước. Chỉ khi xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, minh bạch và hiệu quả, Việt Nam mới có thể khai thác tối đa tiềm năng của khoa học công nghệ, tạo ra những bước đột phá trong phát triển kinh tế, xã hội, đồng thời nâng cao vị thế trên trường quốc tế.
