Ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam tuy còn ở giai đoạn đầu nhưng đang cho thấy những bước tiến đáng chú ý nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, với trọng tâm là các chính sách chiến lược về KHCN, ĐMST và CĐS. Sự kết hợp giữa định hướng vĩ mô và thực thi cụ thể đã tạo ra nền tảng để thu hút đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và từng bước hình thành hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.
Các chủ trương lớn như Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, cùng các quyết định quan trọng của Chính phủ về công nghệ chiến lược và phát triển ngành bán dẫn đến năm 2030 đã mở ra một giai đoạn mới cho lĩnh vực này. Những định hướng rõ ràng, nhất quán không chỉ tạo niềm tin cho doanh nghiệp trong và ngoài nước mà còn thúc đẩy hàng loạt dự án quy mô lớn được triển khai.
Thực tế cho thấy Việt Nam đang trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Intel, Samsung, Amkor hay Hana Micron. Song song đó, các doanh nghiệp nội địa như Viettel, FPT hay VNChip cũng chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Việc Viettel khởi công xây dựng nhà máy chip bán dẫn đầu tiên tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc hay FPT thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến đã đánh dấu bước chuyển từ tham gia sang từng bước làm chủ công nghệ. Những dự án này góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất, kiểm thử và thương mại hóa sản phẩm.
Lợi thế của Việt Nam không chỉ đến từ chính sách mà còn nằm ở vị trí địa kinh tế thuận lợi trong khu vực Đông Nam Á, gần các trung tâm sản xuất chip lớn, cùng độ mở kinh tế cao và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Bên cạnh đó, nền công nghiệp điện tử phát triển mạnh với kim ngạch xuất khẩu phần cứng đạt hơn 132 tỷ USD trong năm 2024 đã tạo nền tảng vững chắc để ngành bán dẫn bứt phá. Lực lượng lao động trẻ, đông đảo với hàng triệu nhân sự trong lĩnh vực công nghệ và hàng nghìn kỹ sư thiết kế chip cũng là một lợi thế cạnh tranh đáng kể.
Định hướng phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tiếp tục được khẳng định là động lực then chốt trong các văn kiện chiến lược quốc gia. Trong đó, công nghiệp bán dẫn được xem là một trụ cột quan trọng nhằm nâng cao năng lực tự chủ, tăng sức cạnh tranh và khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ cấp cao nhất được đánh giá là yếu tố then chốt giúp thúc đẩy lĩnh vực này phát triển nhanh chóng.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng, bài toán nhân lực đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Chính phủ đã triển khai chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn với mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên vào năm 2030. Trong đó, một phần lớn sẽ phục vụ các khâu thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử, đồng thời bổ sung thêm đội ngũ chuyên gia trí tuệ nhân tạo và giảng viên chuyên sâu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.
Hiện nay, hàng chục cơ sở giáo dục đại học trên cả nước đã tham gia đào tạo trong lĩnh vực này và con số dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới. Nhiều trường đại học lớn đã mở các chương trình chuyên sâu về vi mạch bán dẫn, góp phần gia tăng nhanh chóng quy mô và chất lượng nguồn nhân lực. Sự lan tỏa này không chỉ diễn ra ở các trường công lập mà còn mở rộng sang khối tư thục, tạo nên một mạng lưới đào tạo đa dạng và linh hoạt.
Song song với đào tạo, chính sách hỗ trợ về hạ tầng và thiết bị cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Việc cho phép nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng với tiêu chuẩn phù hợp giúp doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo giảm chi phí đầu tư, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và hiệu quả vận hành. Cách tiếp cận này góp phần tạo điều kiện để các đơn vị tiếp cận công nghệ phù hợp với năng lực tài chính nhưng vẫn duy trì chất lượng đào tạo và nghiên cứu.
Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư tiếp tục gia tăng và chính sách ngày càng hoàn thiện, ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để vươn lên trở thành một trụ cột công nghệ chiến lược. Tuy vậy, để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam vẫn cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, làm chủ công nghệ cốt lõi và xây dựng hệ sinh thái đồng bộ giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý. Đây sẽ là những yếu tố quyết định giúp ngành bán dẫn phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
